İran Hürmüz'den geçiş ücretini riyal üzerinden belirleyecek
Hürmüz Boğazı'nı ücretli geçişe dönüştüren İran, ücretleri İran riyali üzerinden belirlerken, Trump ise İran'a Salı gününe kadar süre verdi.
Hürmüz Boğazı, dünyanın en önemli petrol ve doğalgaz güzergahlarından biri, 2026 Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başlamasıyla merkezi bir kriz noktası haline geldi.
İran, Mart ortasından itibaren fiilen bir geçiş ücreti sistemi uygulamaya başladı. Buna göre, "dost" ülkelerden gelen gemiler belirli bir ücret karşılığında, çoğunlukla Çin Yuanı veya stabil kripto paralar ile, güvenli bir koridor üzerinden geçebiliyor. Diğer tüm trafik büyük ölçüde engelleniyor. Ücretler genellikle varil başına 1 milyon ABD dolarından (Yuan'a çevrilmiş) başlayıp gemi başına 2 milyon dolara kadar çıkabiliyor. Yuan ile ödeme, ABD yaptırımlarını aşmak ve Çin parasının dolar karşısındaki rolünü güçlendirmek için tercih ediliyor.
Yeni sistem ayrıca İran'ın uzun süredir devam eden yaptırımlar ve savaş nedeniyle ekonomik ve altyapısal zararlar için tazminat talep etmesini de içeriyor. Hürmüz Boğazı için ücret veya geçiş sistemi kurma planları, savaş öncesinde de İran tarafından zaman zaman gündeme gelmişti ve mevcut koşullar altında fiilen uygulamaya konuldu.
Aynı zamanda İran Parlamentosu, 30 Mart 2026'da Güvenlik Komitesi'nde "Hürmüz Boğazı Yönetim Planı"nı onayladı. Resmi belgede geçiş ücretleri İran Riyali üzerinden belirleniyor, ABD ve İsrail gemilerinin geçişi yasaklanıyor ve İran'ın boğaz üzerindeki egemenliği pekiştiriliyor. Planın önemli bir unsuru, Umman ile iş birliğini kapsıyor; iki kıyıdaş ülke, Suez veya Panama Kanalı modellerine benzer bir yasal çerçeve oluşturmayı hedefliyor.
ABD Başkanı Donald Trump ise bu ücretli geçiş sistemini engellemek için sert tehditler savuruyor. Trump, boğazın koşulsuz olarak açılmasını talep ederek birkaç kez 48 saatlik ültimatomlar verdi. 5 Nisan'da, Paskalya günü Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda İran'a "Boğazı Salı gününe kadar açın, yoksa santraller ve köprüler hedef alınacak" diyerek açık tehditte bulundu.
Mart ayında da Trump, Hürmüz Boğazı'nın hemen "işlemeye hazır" hale getirilmemesi durumunda İran enerji altyapısı, petrol sahaları ve Hark Adası'nın tamamen yok edileceğini belirtmişti. İran ise bu ültimatomları "gergin ve aptalca" olarak nitelendirerek karşılık vermekle tehdit ediyor.